เดี๋ยวนี้-เครื่องดนตรีไทย เล่นเพลงสากลอะไรก็ได้
เคยฟังดนตรีไทยระหว่างทำงานประจำวัน แล้วมีโทรศัพท์หลานเข้ามา พอได้ยินเสียงลอดผ่านสายไป หลานถามว่า "คุณลุงกำลังอยู่ในงานศพหรือครับ"
น่าช้ำใจไหมที่เด็กหนุ่มวัย 25 ปีปัจจุบัน เข้าใจว่าดนตรีไทยจะแสดง หรือได้ยินได้ฟังก็แต่เพียงในงานศพเท่านั้น
แต่นั่นมิใช่สภาพดนตรีไทยโดยทั่วไปหรือ สภาพที่ร่อแร่จนจะเป็นศพ
ดนตรีไทยเคยรุ่งเรืองในสังคมไทย ดังหนังไทยเรื่องสำคัญ *โหมโรง* แสดงให้ปรากฏว่าแต่ละบ้านแต่ละบาง หรือแต่ละวัง ต่างมีวงดนตรีไทยเป็นสิ่งเชิดหน้าชูตาของทั้งวังและบ้านและบาง เป็นสุนทรียรสที่ไทยทั่วไปเสพกันปกติสามัญ
ที่สำคัญ ครูดนตรีไทยแต่ละราย ต่างมีรูปแบบลูกเล่นลูกหัว คิดเอกลักษณ์ของฝีมือจากความทักษะอันสันทัดจัดเจนของตัว กลายเป็น *ทาง* ของแต่ละคนไป ไม่มีใครติดอยู่ในแบบ หรือมีกรอบตายตัวที่จำกัดมิให้ฝีมือโลดทะลวงไปตามสามารถได้
แต่น่าเศร้าก็คือ คนรุ่นหลังกลายเป็นคนติดแบบ นักดนตรีติดแบบ ที่ไม่มีใครกล้า *นอกครู*
จนเด็กรุ่นหลังคิดว่าได้ยินเสียงดนตรีไทยที่ไหน ที่นั่นมีงานศพไปเสียได้
นั่นประเด็นหนึ่ง
อีกประเด็นหนึ่งก็คือ บันไดเสียงดนตรีไทยต่างจากเครื่องดนตรีสากล ที่กลายเป็นเครื่องดนตรีหลักไปแล้วในปัจจุบัน หลายคนพยายามนำเครื่องดนตรีไทยเข้าแสดงร่วมกับวงสากล เช่น ครูศรตีระนาดเล่นกับเสียงเปียโนลูกชายในหนัง
หรือนักดนตรีสากลหลายคนอยากนำเครื่องดนตรีไทยไปร่วมวง ก็ติดขัดด้วยระบบเสียงนี่เอง
ทำให้โลกของดนตรีไทยจำกัดอยู่กับเพลงไทย ในขณะที่เพลงไทยสำหรับเครื่องดนตรีไทยก็เกิดขึ้นน้อยมาก
วง *กังสดาล* โดย *อัมพร จักกะพาก* พยายามอยู่ *ครูปอง* หรือ *ขุนอิน* กับน้องๆ ลูกหลานพยายามอยู่
แต่อัตราส่วนการเสพก็ยังไม่ทำให้ดนตรีไทยมีชีวิตชีวาขึ้นมาจากสภาพร่อแร่ไม่ได้
วันนี้ มีการเปลี่ยนแปลง แม้จะเป็นการเปลี่ยนแปลงที่บอกหรือทำนายสภาพอนาคตยังไม่ได้ แต่น่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ดี คือมีเครื่องดนตรีไทยอย่างเดิมอยู่ แต่ก็มีเครื่องดนตรีไทยประยุกต์เกิดขึ้น
*วสุ ทวีลาภ*  คิดเครื่องดนตรีไทยระบบ 12 เสียงขึ้น จากระบบเดิมที่แบ่งเท่า 7 เสียง เล่นเพลงไทยซึ่งอาจเป็นรสชาติที่แตกต่างได้ และแน่นอน เล่นเพลงสากลได้
เช่น ระนาดเอกผืนยาวเท่ากัน แต่ของใหม่มี 37 ลูกขณะของเดิมมี 22 ลูก เล่นด้วยเทคนิคที่คล้ายกัน แต่ทำนองหลักตีคู่ห่างกัน 13 ลูก ขณะของเดิมห่างกัน 8 ลูก
หรือฆ้องที่รวมฆ้องวงเล็กฆ้องวงใหญ่เข้าด้วยกัน 26 ลูก จากเดิมฆ้องวงใหญ่มี 16 ลูกและฆ้องวงเล็กมี 18 ลูก เป็นต้น
บนเส้นทางดนตรีไทยที่ผ่านเสียงขึ้นลงของเวลามายาวนาน นี่คือความเปลี่ยนแปลงที่เราต้องเป็นพยานรู้เห็น